Disleksi Nedir?

 

Okuma yazma matematik gibi akademik becerilerde görülen gelişimsel bir özel öğrenme güçlüğüdür. Amerika Psikiyatri Birliği’nin ( APA 2001 ) tanımına göre Özel Öğrenme Güçlüğü; zekası normal ya da normalin üstünde olan bireylerin, standart testlere göre yaş, zeka düzeyi ve aldığı eğitim göz önünde bulundurulduğunda okuma, matematik ve yazılı anlatım düzeyinin beklenenin önemli ölçüde altında olmasıyla tanısı konulan bir bozukluktur.

- Çocuğun Zeka Düzeyinin Normal Olmasına
- Hiçbir Fiziksel / Duygusal Bozukluğun Bulunmamasına
- Normal Ve Yeterli Bir Eğitim Alıyor Olmasina
- Sosyokültürel Çevrenin Uygun Olmasına
- Rağmen Ortaya Çıkar

 

 

 

 

 Disleksi Ne Değildir?

- Disleksi zihinsel bir engel değildir.

- Disleksi bir hastalık değildir. Tıbbi bir tedavisi, ilacı yoktur.

- Disleksi duyu organları ( görme , işitme…), duygusal, davranışsal bozukluklar nedeniyle öğrenememe durumu değildir.

- Disleksi her seferinde üstün zekalı olmak değildir.

- Çoğu dislektiğin olağanüstü yetenekleri olmayabilir.

 Disleksinin Nedenleri Nelerdir?

Disleksinin nedenleri tam olarak bilinmemektedir. Gelişimin erken bir döneminde beyin fonksiyonlarını engelleyici bir etki yapan herhangi bir sürecin (genetik etkenler, konjenital faktörler, prenetal hasar, prenetal zorluklar, beyin hasarı gibi), öğrenme güçlüklerine neden olabileceği ileri sürülmektedir.
En çok kabul gören teoriye göre; disleksi daha en baştan itibaren beyin kaynaklıdır, bazı beyin bölgelerinde bilgi işleme süreçlerinde sorunlar yaşanmaktadır.

Image

Disleksinin Belirtileri Nelerdir?

Okul Öncesi (3-5 Yaş)

- Sesleri, kelimeleri, harfleri hatırlamada güçlük
- Alfabedeki ve kelimelerdeki harflerin verilen talimatları ve sıralamalarını hatırlamada güçlük,
- Okunuşu benzer olan kelimeleri karıştırma
- Kopyalama ve boylamada zayıflık
- Zayıf hafıza
- Ailede disleksi olması
- Bazı aktivitelerde yavaş tepki verme (harf kelime oyunları gibi)

İlköğetim

- Okula gitmede isteksizlik
- Kelimeleri, harfleri, sesleri öğrenmede güçlük,
- Verilen talimatları takip etmede güçlük
- Kelimeleri harflere veya hecelere ayırmada güçlük
- Kelime ve ses bilgisinde zayıflık
- Okuma veya hecelemede güçlük
- Organize olamama
- Davranış bozuklukları

Ortaöğretim (12-18 Yaş)

- Okurken veya hecelerken harf ve seslerin sıralanmasında güçlük
- Ödev ve yazılı çalışmaların çok zaman alması
- Zamanı yetiştirememe
- Hatırlama ve organize olmada güçlük
- Sürekli bir asabiyet hali
- Okuldan kaçmak için çeşitli taktikler geliştirme
Yazılı bir metni çözümlemekle (harf ve ses ilişkisini kurarak, kelimeleri doğru olarak okumak) ile ilgili olan disleksi, okuma faaliyetinin doğruluğu ve okumanın akıcılığı yetileri otomatik hale gelmediği zaman kendini gösteren bir durumdur. Dislektik çocuğun okuma güçlüğü belirtileri okuma yazma öğrenimi süreci ile başlar. Bu yüzden çocuk birkaç yıl eğitim alana kadar disleksi tanısı konulamaz. Ancak okuma yazma becerilerinin gelişimi için gerekli olan pek çok temel beceri vardır. Bu becerilerde gözlenen yetersizlikler, risk faktörü taşıyan bireylerin farkedilebilmesi için önemli ipucu niteliği taşımaktadır. Dislektik bir çocuk harfleri tanımakta, harfleri seslendirmekte, bu becerileri otomatikleştirmekte ve hızlı bir şekilde çözümlemede zorlanır.
Dislektik öğrencilerin sesli okumaları yaşlarına, okul düzeylerine ve aldıkları eğitime göre beklenenden daha yavaş ve yanlıştır.

Genel olarak yapılan okuma hataları şunlardır:

- Benzer/sesteş harfleri karıştırma: d-b-p,m-n,t-f/b-p,t-d,f-v,s-z
- Harf sırasını ters algılama: çok = koç ; en = ne ; ve = ev …
- Harf atlama: kabak = kabk
- Alfabeyi öğrenme güçlüğü
- Aşina olunmayan veya nadiren kullanılan kelimeleri okuma ya da telaffuz etme güçlüğü
- Aynı satırı okumaya devam etmede veya bir sonraki satırı okumak için sağdan sola geçme güçlüğü

Dislektik öğrenciler tarafından yapılan en yaygın yazım hataları şunlardır:

- Harfleri karıştırma
Benzer sesteki harfler: b-d-t;v;k-g
Benzer görünüşdeki harfler: b-d;n-u;ı-i;o-ö;u-ü;a-e...
Hem benzer seste hem de benzer görünüşte olan harfler:
b-d;m-n;o-ö;u-ü
- Harf atlama
- Yan yana gelen aynı iki sessiz harf: attı = atı; bakkal= bakal
- Harf ekleme
- Hece tekrarı: Kafeterya = kafefeterya
- Yer değiştirme: çark / çrak ;
- Ortografi: Dağıtmak=dahıtmak=dayıtmak...

Image
Image
Ayrıca büyük harfleri genellikle kullanmazlar veya yanlış yerde kullanırlar. Diğer noktalama işaretlerini neredeyse hiç kullanmazlar. Son olarak, bazı öğrenciler yazım hatalarını gizlemek için, muhtemelen bilinçsizce, el yazıları anlaşılamayacak şekilde yazılarını deforme ederler.
Disleksi yazılı anlama becerileriyle ilgili değildir; ancak yazılı bir metni anlama ve akıcı okuma güçlüğü, çözümleme becerilerinin yavaş gelişiminin bir sonucu olarak ikincil bir etki olabilir. 
Bu etki de yazılı metinlere maruz kalmayı azaltarak kelime ve genel kültür edinimini engelleyebilir.
Disleksili pek çok insan ezber gerektiren sıralamaları (örneğin: alfabedeki harf dizinleri, çarpım tablosu, aylar) öğrenmekte ve yön zaman kavramlarını (örneğin, sağ/sol) ayırt etmekte zorlanırlar.
Yeni bir dil öğrenme söz konusu olduğunda ise, dislektik bir öğrencinin karşılaşabileceği zorluklar önemli ölçüde artar. İkinci bir dili öğrenmek, anadilin edinimi için gerekli olan aynı becerilere dayandığı için anadildeki olası güçlükler ikinci dile aktarılacaktır. Bu yüzden fonoloji, yazım ve sözdiziminde zorlananlar yeni dilde de benzer zorlukları yaşayacaklardır (Sparks vd., 2006). Ancak, zorlukların kendilerini gösterme derecesi bu becerilerin yeni dildeki önemine bağlıdır.
Image

Disleksi Tedavi Edilebilir Mi?

Disleksi bir hastalık değildir ve tıbbi bir tedavisi de yoktur. Disleksi özel eğitim yoluyla oldukça azaltılabilir ve silikleştirilebilir. Yine de dişlektik birey bu özelliklerini yaşamının sonuna kadar muhafaza eder. Disleksinin sağaltılabilmesi için erken tespitlerde ilkokul çağı boyunca gecikmiş tespitlerde okul çağı boyunca özel eğitim desteği alması gerekmektedir.
Araştırmalar gösteriyor ki ilkokul 1-2 ve3. Sınıflarda tanı ve tespiti yapılmış ve özel eğitim müdehalesinde bulunulmuş çocukların % 83’ ü eğitim yaşantılarına sorunsuz olarak devam edebilmektedir. Süre ve yüzdeler eğitimin alınış süresi ve kalitesiyle değişkenlik gösterebilir.

Disleksinin Alt Tipleri Nelerdir?

Disletik kişinin okuması yavaşsa, okuması sırasında duraklama ve tekrarlama hataları söz konusuysa bu tip disleksi algısal ( Perseptüel – P tipi ) disleksi, eğer okuma hızlıysa ancak kelime ve hece atlama hataları oluyorsa dilsel (Linguistik – L tipi ) disleksi olarak isimlendirilir.
İki tip disleksi arasındaki farkın beynin sağ ve sol yarım kürelerinden birinin diğerine göre farklı olmasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Örneğin L tipi dislekside beynin sağ yarım küresinin baskın oluşu neden gösterilirken P tipi disleksi de ise durum tam tersidir.
Image
Image